Werkdruk

Werkdruk is wat anders dan het druk hebben op je werk. Zolang je het als werknemer kunt bolwerken, hoeft het niet tot problemen te leiden. Werkdruk is niet altijd negatief, we hebben het ook nodig om goed te presteren. De begrippen 'werkdruk' en 'werkstress' worden vaak door elkaar gebruikt. Essentieel hierbij is de balans tussen werkplezier en belastende factoren. Is dit uit balans dan is er sprake van werkdruk. Onderzoek en aanpak van werkdruk is lastig omdat:

  • Oorzaken voor werkdruk heel verschilend kunnen zijn.
  • De balans niet voor iedereen hetzelfde is.

'Werkstress' is de individuele reactie van een werknemer bij aanhoudende hoge werkdruk. Of te weinig werkdruk, want onderbelasting kan ook voor klachten zorgen. Maar lastig is niet onmogelijk: aan te hoge werkdruk en werkstress is wat te doen.

Naast de zorg voor goede arbeidsvoorwaarden hebben instellingen en medewerkers ook andere redenen dit onderdeel goed te regelen. Langer en gezond doorwerken is een belangrijk thema voor de toekomst. Onder de vlag 'duurzame inzetbaarheid' zijn er diverse initiatieven. Werkdruk en werkplezier zijn in al die initiatieven een belangrijk thema.

Als het gaat over werkdruk en werkplezier dan zijn er veel begrippen. We lichten er hier een aantal toe.

Werklast – zorgzwaarte

Werklast is de te leveren prestaties die moeten voldoen aan de voorgeschreven normen van kwaliteit en kwantiteit. Werklast is een neutraal begrip. Je kan het meten. Zorgzwaarte is een andere term voor werklast. 
Het gaat om vragen als:
• Hoeveel tijd kost een bepaalde taak of behandeling?
• Hoe belastend (fysiek of psychisch) is de taak?
• Hoeveel taken moet je uitvoeren?

Werkdruk

Werkdruk ontstaat als er geen balans is tussen werkbelasting en de belastbaarheid. Ofwel: als de hoeveelheid werk (werkbelasting) en de tijd (tijdsfactor) waarbinnen dat werk af moet zijn, groter is dan het draagvermogen van de medewerker (belastbaarheid).
Werkdruk kan de gezondheid aantasten, het werkt als een optelsom:
• de organisatie stelt eisen die de capaciteiten van de medewerker te boven gaan.
• de medewerker heeft slechts beperkt mogelijkheden om zijn werk te regelen.
• de medewerker krijgt te weinig steun om aan de eisen te voldoen.

Werkstress

Werkstress is de reactie op werkdruk en ontstaat wanneer een medewerker langere tijd niet aan de door de werkomgeving gestelde eisen kan voldoen of zichzelf daartoe niet in staat acht, omdat die te hoog of teveel zijn. De reactie daarop noemen we stressreactie.
Stressreacties kunnen zich op een verschillende manieren uiten:
• lichamelijke klachten zoals vermoeidheid, maag-darmklachten, zweten, duizelig, hartkloppingen;
• emotionele klachten zoals ontevredenheid, stemmingswisselingen, prikkelbaarheid, onzekerheid;
• gedragsmatig zoals ongelukjes, agressie, vaker ziekmelden, slecht presteren; • cognitief zoals verstrooid, vergeetachtig, besluiteloos, ongeïnteresseerd.

Werkplezier

Werk kent natuurlijk ook ‘energiebronnen’ of motiverende factoren en die geven werkplezier. Voorbeelden van motiverende factoren in het werk zijn:
• (afwisseling in het) benutten van vaardigheden (taakvolledigheid);
• regelmogelijkheden of autonomie;
• sociale steun van collega’s en van de directe leiding;
• feedback over het persoonlijk functioneren;
• teamsfeer, rolduidelijkheid;
• participatie in de besluitvorming;
• loopbaanmogelijkheden (ontwikkeling);
• zekerheid van de baan
• zinvol werk.
Daarnaast zijn er individuele energiebronnen, die voor iedereen verschillend zijn.

Objectief en subjectief

Bij werkdruk is sprake van objectieve en subjectieve aspecten:
• De motiverende factoren (energiebronnen) en belastende factoren (stressbronnen) in het werk zijn vaak objectief en daarmee meetbaar.
• Elk persoon gaat op een andere manier om met de werksituatie. Dat is afhankelijk van zijn of haar capaciteiten. De belastbaarheid verschilt per individu. Dit is dus subjectief.

Duurzame inzetbaarheid

Dit gaat over medewerkers die in staat zijn om hun hele loopbaan te blijven  werken. En in hun werk de gewenste werkprestaties kunnen leveren en een goede gezondheid behouden. Langer doorwerken is een belangrijk thema voor de maatschappij, instellingen en medewerkers. Er worden hoge(re) eisen gesteld aan productiviteit. En het werk zal met minder mensen gedaan moeten worden. Omdat de beroepsbevolking vergrijst en de pensioengerechtigde leeftijd gaat verschuiven.

Het thema werkdruk zal in de komende jaren een belangrijk onderwerp zijn bij de duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Daarom staan in de arbocatalogus een aantal instrumenten over duurzame inzetbaarheid. Die ingezet kunnen worden bij het verbeteren van werkplezier of het verminderen van de werkdruk.