Ioniserende straling

Ioniserende straling is straling die ionisaties veroorzaakt in het materiaal waarmee het in aanraking komt. Het kan molecuul- en atoomveranderingen teweeg brengen in tegenstelling tot niet-ioniserende straling waar dat niet het geval is. Ioniserende straling kan je niet zien, ruiken of horen, je kan het alleen meten.

Ioniserende straling kent twee soorten bronnen. De eerste is een radioactieve stof. Deze stof zendt voortdurend ioniserende straling uit, waarbij de soort en de hoeveelheid afhangt van het type radioactieve stof. De tweede bron is röntgenstraling, bekend van verschillende toepassingen in het ziekenhuis, bij met name een afdeling Radiologie. Kenmerkend hierbij is dat de straling aan- en uitgezet kan worden. Staat een röntgensysteem uit, zendt deze ook geen ioniserende straling uit.

Naast de bovengenoemde bronnen staat iedereen in Nederland bloot aan ioniserende straling, ook wel achtergrondstraling genoemd. Deze straling wordt veroorzaakt door kosmische straling, in de natuur voorkomende radioactieve stoffen, en gebruik van materialen die deels radioactief zijn (bijvoorbeeld radon-gas in beton).

Gezondheidsrisico’s

Het feit dat ioniserende straling ionisaties teweeg kan brengen, zorgt ervoor dat deze straling gevaarlijk kan zijn. Ioniserende straling kan DNA-mutaties in het menselijke lichaam veroorzaken wat kan resulteren in kanker. De kans dat dit ook daadwerkelijk gebeurt, hangt af van de hoeveelheid ioniserende straling die een persoon heeft opgelopen, maar is in normale gevallen zeer klein. Vergeleken met andere normale risico’s is het effect van straling zeer klein.

Gezondheidsrisico

Geschat verlies van leven

Roken (20 stuks per dag)

6 jaar

Overgewicht

2 jaar

Alcoholgebruik

1 jaar

Ongelukken

207 dagen

Natuurrampen

7 dagen

Achtergrondstraling (3 mSv)

15 dagen

Radiologisch onderzoek (10 mSv)

51 dagen

Tabel 1: Risico van ioniserende straling in vergelijking tot verschillende risicofactoren gemeten in verlies van leven.

Industrie

Geschat verlies van leven

Alle industrieën

60 dagen

Landbouw

320 dagen

Bouw

227 dagen

Mijnbouw

167 dagen

Productie

40 dagen

Achtergrondstraling (3 mSv)

15 dagen

Radiologisch onderzoek (10 mSv)

51 dagen

Tabel 2: Risico van ioniserende straling in vergelijking tot verschillende werkzaamheden gemeten in verlies van leven.

Zwangerschap en ioniserende straling

Er bestaat een relatie tussen de leeftijd van een persoon en de gevoeligheid voor straling. Jonge mensen lopen meer risico bij het ontvangen van straling dan oude mensen. Dit komt enerzijds doordat het tot uiting komen van stralingseffecten (ontstaan van een tumor) zeer lang duurt (20 tot 30 jaar) en anderzijds doordat  er bij jonge mensen meer celdeling plaatsvindt.

Daarom zijn er specifieke regels opgesteld voor vrouwen die zwanger zijn en met ioniserende straling werken. In het Besluit Stralingsbescherming (zie hoofdstuk 2) staat dat een foetus vanaf het melden van de zwangerschap aan de werkgever nooit een dosis van meer dan 1 mSv mag oplopen. In de praktijk betekent dit dat de meeste normale werkzaamheden gewoon door kunnen gaan en alleen in specifieke gevallen een deel van de werkzaamheden moeten worden stilgelegd en vervangen door andere werkzaamheden. Ter geruststelling van de zwangere werkneemster is het altijd aan te raden eventuele aanpassingen in werkzaamheden, al dan niet wettelijk verplicht, in goed overleg tussen werkgever en werknemer te bespreken.